Dama z łasiczką czy Dama z gronostajem?

Jeden z najsłynniejszych o ile nie najsłynniejszym obrazem w Polsce jest Dama z gronostajem zwana Damą z łasiczką Leonarda da Vinci.

Obraz powstał pod koniec XV w. we Włoszech, jest obrazem olejnym malowanym na orzechowej desce i mierzy 40 na 55 centymetrów. Znajduje się w zbiorach Muzeum Książąt Czartoryskich na ul. Pijarskiej w Krakowie, o którym pisałem tydzień temu.

Co przedstawia obraz Dama z Gronostajem?

Na obrazie widzimy młodą kobietę trzymającą zwierzę określane gronostajem lub łasiczką.

Kobieta to Cecilia Gallerani kochanka księcia Mediolanu Lodovica Sforzy.

Ponieważ Cecilia pochodziła z mieszczańskiej rodziny, małżeństwo z księciem nie wchodziło w rachubę, w czasie powstania obrazu książę Lodovico z przyczyn politycznych poślubił Beatrice d’Este córkę księcia Ferrary i Modeny.

Dlatego też nie było możliwości, żeby da Vinci przedstawił księcia na jednym obrazie z Cecilią. Co więc zrobił? Namalował ją z gronostajem. Kiedy się jednak przyjrzymy gronostajowi bliżej, zobaczymy mięśnie zdecydowanie bardziej męskie niż zwierzęce, poza tym ręka Cecilii wygląda bardziej męsko niż dsmsko. Co w takim razie z da Vincim? Nie był w stanie namalować zwierzęcia czy ręki poprawnie? A może chciał nam zasygnalizować, że coś ma głębsze znaczenie?

Gronostaj a po włosku hermelino był przydomkiem księcia Lodovico. Więc gronostaj jest jego symbolicznym przedstawieniem. Gronostaj był również postrzegany jako zwierzę symbolizujące ciążę, rzeczywiście w czasie powstawania portretu Cecylia była w stanie błogosławionym i krótko potem urodził się syn jej i księcia Lodovico, Cesare. Odpowiadając na tytułowe pytanie to oglądamy damę z gronostajem choć de facto z symbolicznie przedstawionym ukochanym.

Jak Dama z gronostajem trafiła do Krakowa?

Książę Adam Czartoryski za młodych lat u schyłku XVIII w. podróżował po Europie i w słonecznej Italii trafił na możliwość kupna obrazu słynnego mistrza Leonardo da Vinciego. Ponieważ jego matka Izabela z Flemingów kolekcjonowała dzieła sztuki książę kupił dla niej na pewno nie tani bo znany jako pędzel mistrza obraz. Tym sposobem znalazł się w Polsce choć jeszcze nie w Krakowie lecz na zamku w Sieniawie, w okolicach Przemyśla.

Wiek XIX w historii Polski to czas zaborów i walki o wolność.

Czartoryscy uczestniczyli w pierwszym wielkim zrywie Powstaniu Listopadowym w roku 1831. Powstanie przeciw Rosji upadło a majątki tych, którzy w nich uczestniczyli zostały zagarnięte przez carat. Czartoryscy uciekają do Paryża, z którego wracają do kraju, tym razem do Krakowa w latach 70. XIX wieku po burzliwej Komunie Paryskiej. Odtąd Damę z Gronostajem możemy podziwiać w krakowskim Muzeum Czartoryskich. Była jedna próba kradzieży choć nie ta którą znamy z filmu Vinci. Hans Frank generalny gubernator okupowanej przez Niemców Polski próbował uciec z cennym obrazem przed zbliżającymi się Sowietami. Na szczęście aresztowany zbrodniarz zawisł w Norymberdze a Dama z Gronostajem wróciła bezpiecznie do Krakowa.

Chcesz zwiedzić Muzeum Czartoryskich i zobaczyć Damę? Daj znać.