Co jeszcze zwiedzić w Krakowie? Obiekty Twierdzy Kraków

Po upadku I Rzeczypospolitej do Krakowa wkroczyli na krótko Prusacy, których główna zasługą było zrabowanie skarbca koronnego na Wawelu, w którym przechowywano korony w tym koronacyjną koronę Chrobrego używaną od czasów Łokietka. Chwilę potem Kraków przyłączono do Cesarstwa Austriackiego ale tylko na kilka lat gdyż w 1809 r stał się częścią Księstwa Warszawskiego. Upadek Korsykanina, w którego tyle zainwestowaliśmy krwi i nadziei przypieczętował Kongres Wiedeński, na którym ustalono, że Kraków stanie się Wolnym Miastem, ten autonomiczny twór podlegał cesarzom Austrii i Rosji i został zlikwidowany w 1846 roku. Wtedy Austriacy zagościli w mieście królów na dobre i niedługo potem zaczęli swój nowy nabytek fortyfikować. Całkiem niemało z tych fortyfikacji przetrwało więc jeżeli interesuje Cię historia militarna koniecznie musisz zobaczyć chociaż kilka z tych dziesiątek zabytków obronnych XIX wieku.

Historia Twierdzy Kraków

Prace nad ufortyfikowaniem Krakowa rozpoczęto w 1849 r. z wykorzystaniem min. istniejących już fortyfikacji z czasów polskich tudzież Rzeczypospolitej Krakowskiej jak chociażby Wawelu, który od wczesnego średniowiecza pełnił funkcje obronne. Warto pamiętać również o Okopach Kościuszkowskich, rzeczony wódz był przecież nie tylko dowódcą wojskowym ale i inżynierem, zaprojektował przecież min. fort West Point siedzibę słynnej akademii wojskowej. Znajdowały się one w ciągu Alei Trzech Wieszczów, drugiej linii obwodnicy Krakowa a ich jedyne zachowane relikty na terenie kampusu Politechniki Krakowskiej imieniem nie kogo innego jak właśnie Tadeusza Kościuszki.

Austriacy wybudowali wianek fortów okalających miasto pomiędzy którymi znajdowały się ziemne umocnienia mające ułatwiać obronę. Jednym z pierwszych budowli była Luneta Warszawska, pół godziny spacerem na północ od Rynku będąca fortem reditowym. Kolejnym tylko w niewielkiej części zachowanym jest Luneta Grzegórzecka, na Grzegórzkach blisko Wisły na ulicy o uroczej nazwie Skrzatów. W tymże samym okresie powstał znacznie większy fort cytadelowy Kościuszko okalający Kopiec Kościuszki, najbardziej chyba znany z całego systemu twierdzy. Nie zachowały się forty przy Kopcu Kraka czy na Krzemionkach gdzie obecnie mieści się siedziba telewizji. Niedaleko jest zachowany fort Benedykt nieopodal kościółka od którego patrona wziął nazwę. Całkiem nieźle zachowany jest fort kleparz, w którym piszący te słowa był kiedyś nawet na imprezie firmowej, gorzej bo tylko ruiny pozostały z fortu Lubicz, który jest zaraz koło ronda Mogilskiego. Nieco dalej od Rynku chociaż tramwajem to kilka przystanków jest istniejący fort Za Rzeką zwany Bronowice, resztki zostały z Fortu Pszorna na terenie Parku Lotników i Fortu Krowodrza na Krowodrzej Górce. Po wojnie prusko-francuskiej powstały kolejne, oddalone od miasta forty jak zachowane Fort Pasternik w Modlniczce obecnie teren wojskowy, Fort Tonie na ul., Jurajskiej Fort Zielonki o dziwo w Zielonkach, Fort Łysa Góra w Węgrzcach, Fort Batowice na ul. Wawelskiej, Fort Krzesławice na Osiedlu na Stoku miejsce rozstrzeliwań setek Polaków przez Niemców w czasie II wojny światowej, Fort Rajsko w pobliżu ulicy Droga Rokadowa na Swoszowicach, Fort Borek na ul. Fortecznej i jedyny zachowany jedynie jako ruina  Fort Bodzów, niedaleko ul. Tynieckiej, który stan zachowania nadrabia kawernami czyli rodzajami wykutych w skale jaskiń służących jako schrony i magazyny żywności i amunicji.

Jak dotrzeć do obiektów Twierdzy Kraków?

Jak sami widzicie fortów u nas co niemiara, a nie wymieniłem wszystkich, pod koniec XIX wieku dobudowano ich jeszcze kilkanaście i prawie wszystkie są zachowane do dziś, niektóre odremontowane i służące różnorodnym celom a z wyjątkiem dwóch nadal będących terenem wojskowym można je wszystkie zobaczyć z zewnątrz a dwa: Fort Winnica niedaleko ul. Winnica i najnowszy bo już XX wieczny Fort Bielany na ul. Księcia Józefa można zwiedzać w ramach Muzeum Twierdzy Kraków.

Do niektórych obiektów jak sam Wawel czy Lunteta Warszawska dotrzemy pieszo, do pół godziny z Rynku Głównego. Do innych jak Fort Bronowice czy Fort Mogiła dojedziemy tramwajem do pozostałych znajdujących się w pobliży granic miasta jak  np. Fort Bibice autobusami komunikacji miejskiej.

System fortyfikacji zaczynający się od samego Wzgórza Wawelskiego otoczonego dwoma rzędami fortyfikacji jest największym w Polsce i jednym z największych zabytków architektury militarnej w Europie. Spełnił zresztą swoją rolę, gdyż zatrzymał rosyjskie natarcie na początku I wojny światowej. Zainteresowany zwiedzaniem Krakowa? Daj znać: https://krakow-tour.pl/kontakt/

Fot. Dawid Galus za Wikipedia